tot en met eind november werden in België 177.274 meisjes en vrouwen ingeënt. Voor elke vaccinatie zijn drie inentingen nodig, die om en bij de 140 euro per stuk kosten. Voor meisjes van twaalf tot vijftien jaar wordt die som grotendeels terugbetaald door het Riziv. Die grens zou nu wel naar achttien jaar worden gebracht. Hen kost het vaccin nog een goeie 10 euro per stuk. Meisjes die ouder zijn, betalen de volle pot uit eigen zak. Lucratief is het vaccin dus absoluut. Bovendien bevat de afzetmarkt nog een enorm potentieel. Om Kris Gaublomme van de vzw Preventie Vaccinatieschade te citeren: 'Want wie wil zijn dochter nu niet beschermen tegen baarmoederhalskanker?'

Eigenlijk zijn de twee vaccins al een paar jaar op de markt, maar dit jaar waren ze niet uit de pers weg te branden. Hun toenemende succes, en de politieke ingrepen er rond, leidde tot gejubel en gejouw.

Natuurlijke antistoffen

Olivier Remels van Pharma.be, een overkoepelende organisatie van farmaceutische bedrijven, noemt de vaccins revolutionair. 'Deze twee producten zijn de allereerste vaccins tegen kanker. Vandaar allicht dat ze hun plaatsje in de shortlist van het Product 2008 verdiend hebben.' Hij juicht de beslissingen tot terugbetaling door de overheid toe. 'Alle bijkomende initiatieven vormen een goede zaak voor de bevolking. Hoewel de vaccins niet goedkoop zijn, besparen ze op termijn kosten aan de gemeenschap. De behandeling van baarmoederhalskanker kost immers ook handenvol geld.'

Maar dat neemt niet weg dat de vaccins geregeld de wind van voren krijgen. Dokter Kris Gaublomme van de vzw Preventie Vaccinatieschade vindt de baarmoederhalsvaccins 'absoluut overbodig'. 'Eerst en vooral gaat het hier helemaal niet om vaccins tegen kanker', nuanceert hij, 'maar tegen HPV-virussen, die mogelijke oorzaken vormen van baarmoederhalskanker. Die infecties komen voor bij het merendeel van de seksueel actieve vrouwen. In ruim negentig procent van de gevallen maakt het lichaam zelf de nodige antistoffen om die virussen te liquideren. In de gevallen waar de natuurlijke weerstand het probleem niet vanzelf oplost, duurt het nog tien tot vijftien jaar voor kanker de kop opsteekt. In die tijd zou een routine-uitstrijkje de infectie makkelijk moeten opsporen, waarna tijdig behandeld kan worden. Die uitstrijkjes kosten minder en bovendien moeten ze toch gebeuren, aangezien het vaccin de kans op baarmoederhalskanker niet geheel uitsluit.'

Dertig sterfgevallen

Bovendien zijn er geruchten dat de vaccins op zich ook schade kunnen aanrichten. 'In de Verenigde Staten zijn er klachten gemeld als misselijkheid, verlamming en zelfs de dood.' Er overleden volgens een lijst van de Food and Drug Administration zelfs tien meisjes kort na hun vaccinatie en er zouden in totaal zelfs al dertig sterfgevallen zijn gemeld. Bovendien werden er ook een aantal spontane abortussen - die meisjes en hun dokters hadden dus wel niet goed begrepen dat het vaccin in de eerste plaats bedoeld is voor wie nog geen seksuele betrekkingen heeft gehad - en zes gevallen van het syndroom van Guillain-Barré, een zenuwaandoening, genoteerd. 'Er is nog geen sluitend bewijs voor die hypothese, maar vermoedelijk worden de sterfgevallen veroorzaakt door een bloedstollingsstoornis ten gevolge van het vaccin', zegt dokter Gaublomme.

In België werden er nog geen officiële gevallen van ernstige bijwerkingen gemeld. 'Olivier Remels van Pharma.be zegt nog niets van bijwerkingen te hebben gehoord. 'Maar natuurlijk houdt elk medicijn wel een risico op bijwerkingen in', nuanceert hij. 'Door jaren van klinische tests worden die gecontroleerd. Maar zeldzame bijwerkingen komen mogelijk pas bovendrijven wanneer een groot deel van de bevolking een medicijn gebruikt.'

Screening

Een andere veelgehoorde kritiek is dat de baarmoederhalskankervaccins een vals gevoel van veiligheid teweeg zouden brengen. Feit is dat ze maar in zeventig procent van de gevallen bescherming bieden. De andere dertig procent moet nog altijd via een uitstrijkje worden opgespoord. Gaublomme wijst er ook dat op langere termijn de oorzaken ook kunnen verschuiven, doordat er andere virustypes actief worden. 'De kans bestaat dat gevaccineerde vrouwen zich minder laten screenen doordat ze zich immuun wanen', zegt Patrik Vankrunkelsven, Open VLD-parlementslid en arts. 'Daardoor wordt onrechtstreeks de kans op baarmoederhalskanker misschien zelfs nog groter dan ze al is. Die noodzaak tot blijvende screening zouden de bedrijven achter de vaccins zelf wat meer mogen benadrukken. De vaccins vervangen de screening niet.'

Steven Vanackere (CD&V), Vlaams minister van Volksgezondheid en Welzijn, ziet in de media-aandacht die de vaccins volop krijgen, een kans om de screening te promoten. 'Daarom let ik erop in elke zin waarin ik het woord vaccin gebruik, ook het woord screening uit te spreken', zegt hij. 'Heel wat kankers, niet alleen baarmoederhalskanker, kunnen worden voorkomen als er tijdig werd gescreend. Het is geen toeval dat de laagste sterfte aan baarmoederhalskanker in Europa in Finland voorkomt. Daar wordt weliswaar niet gevaccineerd, maar bijna honderd procent van de vrouwen wordt er geregeld gescreend. Maar nu de vaccins door de wetenschap algemeen als effectief worden beschouwd, lijkt het mij de ideale strategie om beide te combineren.'

Ook Erwin De Clerck, het hoofd Preventie van de Vlaamse Liga tegen Kanker vindt routinecontroles prioritair. 'Voor hetzelfde budget dat nu wordt besteed, kan men de hele bevolking systematisch screenen', berekende de Liga. 'Nu wordt ongeveer de helft van de Belgische vrouwen gescreend, vooral de hoger opgeleiden.' Nochtans vindt hij dat de vaccins zeker hun merites hebben, 'maar we mogen die niet overroepen. Er bestaan nog te veel vragen, zeker over de effectiviteit op langere termijn. Maar dat is nog geen reden om de vaccins niet te gebruiken.'

Slimme marketing

Het meest gewraakt, door zowel vriend als vijand, is de marketingstrategie van de twee farmabedrijven. Voor geneesmiddelen op doktersvoorschrift mag geen reclame rechtstreeks naar de consument gericht worden, maar wel naar de artsen. Dat verbod werd handig goedgemaakt door grote en veelvuldige advertenties in artsenbladen, door de vaccins handig in de media te manoeuvreren en door duizenden gratis stalen te verdelen onder artsen. Elk van die stalen heeft een waarde van rond de 140 euro, maar natuurlijk moedigen ze de patiënt wel aan om de volgende twee te betalen. Wat je noemt slimme marketing.

'In hun marketing zijn de bedrijven te kort door de bocht gegaan', vindt Vankrunkelsven. 'Zo werden de vaccins dit jaar losgelaten op een veel ruimer publiek dan de oorspronkelijke doelgroep. Ook oudere meisjes en vrouwen, die al seksueel actief zijn, werden bijvoorbeeld gevaccineerd. Terwijl er te weinig bewijs bestaat of dat wel verantwoord is. Nu vaccineren we zo ongeveer in het wild. Er worden ook vrouwen van twintig gevaccineerd bijvoorbeeld. Zo wordt er veel energie verspild. Dat is een typisch verschijnsel in de farma-industrie: een interessant product wordt door marketeers opgeblazen naar een veel grotere doelgroep. En die praktijk ontploft geregeld in het gezicht van die bedrijven. Die ongelukkige marketing doet zowel het imago van de farma-industrie als de gezondheidszorg geen goed.'

Democratisch

Ten slotte is er nog het issue van de prijs van de vaccins. Drie herhalingen van het vaccin betekent dat het in totaal ruim 400 euro kost. Wie van een terugbetaling geniet, betaalt nog altijd 30 euro. Te veel, vinden de meesten. 'Voor de minder kapitaalkrachtige sociale klassen is 30 euro nog altijd erg veel geld', zegt Erwin De Clerck van de Vlaamse Liga tegen Kanker. 'Die mensen gaan dat bedrag nooit uitgeven aan een ziekte waarvan ze nauwelijks iets afweten. Ook nadat het tweede vaccin op de markt kwam, is er nooit een openbare aanbesteding gebeurd die de prijs had kunnen drukken. Het vaccin is zelfs onder de potentiële concurrentie dezelfde prijs blijven hanteren. Die hoge prijs bevoordeelt op basis van sociale status, dat is ondemocratisch.'

Die prijs kan volgens minister Vanackere gedrukt worden wanneer de vaccinatie 'op niveau van de bevolking' wordt aangeboden. 'Dan verloopt de marktwerking opeens anders', legt hij uit. 'Als je een grote hoeveelheid afneemt, kun je onderhandelen. We denken dat het Riziv nu evenveel aan terugbetalingen uitgeeft als het zou doen als systematisch alle meisjes van een jaar of dertien op school gevaccineerd zouden worden.'

Tweespalt

Die veralgemening van het vaccin staat voorlopig nog niet gepland, door het njet van de Franstalige gemeenschap. 'Als die bij haar standpunt blijft, overwegen we om vanuit de Vlaamse Gemeenschap in samenwerking met federaal minister van Volksgezondheid Laurette Onkelinx (PS) een werkgroep op te richten en te onderzoeken of we die algemene vaccinatie asymmetrisch kunnen uitvoeren. Dus enkel in Vlaanderen', zegt Vanackere.

Ook volgens Vankrunkelsven is dat de aanpak. 'Via de scholen kunnen we ons concentreren op de doelgroep van jonge meisjes waarbij het voordeel van het vaccin bewezen is.'

Bron: http://www.standaard.be 23-12-2008